موقعيت ،حدود و وسعت
»»  كاشمر يكي از شهرستان هاي استان پهناور خراسان است كه با مساحت 9/4370كيلومتر مربع در فاصله ي 217كيلومتري جنوب غربي مشهد واقع شده است . شهر كاشمر مركز اين شهرستان وبزرگترين نقطه ي شهري آن در عرض جغرافيايي َ14 ‏‎ْ35 شما لي و َ28 ْ58 طول شرقي قرار دارد . ارتفاع اين شهر از سطح دريا 1052 متر است.
شهرستان كاشمر ، از شمال به شهرستان هاي نيشابور و سبزوار ،از شرق به تربت حيدريه ،از جنوب به گناباد و ازغرب به بردسكن محدود مي شود .
چنانچه استان را از شمال تا جنوب به دو قسمت تقسيم نماييم ،شهرستان كاشمر در نيمه‌ي شمالي و اگر استان را به سه قسمت شمالي ، مركزي و جنوبي تقسيم كنيم ،شهرستان كاشمر در خراسان مركزي قرار مي گيرد.
 

2- زمين شنـاسي
»» شهرستان كاشمر از نگاه زمين شناسي ـ ژئومورفولوژي جزيي از حوضه ي آبريز دشت كاشمر محسوب مي شود . اين دشت در شمال حوضه ي كوير نمك واقع شده وبخشي از زون زمين شناسي ايران مركزي است .
به علت چين خوردگي ،بيرون زدگي هايي ازرسوبات دوران هاي مختلف در اين دشت مشاهده مي گرددوكنتاكت اين تشكيلات با مواد آذرين ،حالت دگرگوني ايجاد كرده و دراثر فعاليت هاي كوه زايي گسل هايي دارد كه بزرگترين آن گسل سراسري شمال دشت يعني گسل » درونه « را به وجود آورده است .
قديمي ترين » سازند« شناخته شده در منطقه ،مربوط به دوره ي پركامبرين مي باشد كه در ارتفاعات شمالي ،به ويژه در امتداد گسل» تكنار« رخ نمون دارد . سازندهاي
اين دوران عمدتا سنگ هاي » دگرگون شده « ، »شيست « و» ريوليت « مي باشند .
»» پركامبرين ـ اينفراكامبرين :
رخ ساره هاي قديمي منطقه شامل شيست هاي دگرگون شده ي سبز رنگ ،همراه با تداخل هاي متاريوليت است كه در حاشيه شمالي دشت و در ارتفاعات جنوب غربي آن گسترش دارد آهك » دولوميت سلطانيه«و »گرانيت دوران « از جمله سنگ هاي متعلق به اين دوره است كه در كوه هاي شمالي گسترش دارد.

»» دوران اول : كامبرين
1- رخ ساره ي اردويسين : از قديمي ترين تشكيلات موجود در منطقه است كه وسعتي ناچيز دارد و شامل آهك هاي» روشن نود «و »لار« حاوي »تريلوبيت« است . ضخامت
اين تشكيلات حدود 500 متر است كه به علت تحمل فشارهاي تكتونيكي داراي درز وشكاف فراوان است و در شمال و شمال شرق كاشمر ديده مي شود .
2-رخ ساره دونين: اين رخ ساره در جنوب منطقه در كوه هاي »بوغو «، »فغان «
و »دلكن « بيرون زدگي دارد كه شامل آهك هاي تيره رنگ و نازك لايه بوده و داراي شكستگي هاي فراواني است . ضخامت اين آهك ها حدود 140 متر است .
3-رخ ساره پرمين : شامل آهك هاي »توده اي «و »دولوميت «به نام »سازند جمال« است
كه در كوه آهو بم در شمال دشت رخ نمون دارد .اين سازند در اثر تحمل وضعيت تكتونيكي شديد ،داراي شكستگي هاي فراوان است .ضخامت آن حدود 300 متر و داراي گسله
و درز وشكاف مي باشد .

»» دوران دوم: مزوزوييك
كرتاسه : به علت تكتونيك شديد منطقه ،آهك هاي اين دوره داراي درز و شكاف فراوان بوده و آثار انحلال در آن ها مشاهده مي گردد .

»» دوران سوم : سنوزوييك
1- ائوسن : بخش گسترده اي از ارتفاعات شمالي وقسمت ناچيزي از ارتفاعات جنوبي
را شامل مي شود . ويژگي آن تشكيلات سري سبز »ائوسن « شامل توف هاي سبز رنگ است. ضخامت آن حدود 180 تا 250 متر مي باشد
2- نئوژن : بخش بزرگي از حاشيه ارتفاعات جنوبي دشت كاشمر را تشكيلات رسوبي »نئوژن « مي پوشاند .اين سازند شامل : »مارن «،»ژيپس « و »كنگلومرا« است كه به صورت تپه ماهور هاي كم ارتفاع وييوسته از جنوب كاشمر تا جنوب بردسكن امتداد دارد .

»» دوران چهارم: كواترنري
رسوبات دوران چهارم كه كه نواحي پست و جلگه اي حوضه را مي پو شا ند شامل
تراس هاي آبرفتي قديمي ، تراس هاي جديد ،مخروط افكنه ها و واريزه ها ،آبرفت هاي جوان و شن هاي روان است .
 

3- ژئومورفولوژي
به طور كلي شهرستان كاشمر به لحاظ پستي وبلندي به سه منطقه قا بل تقسيم است .
»» 1- منطقه ي كوهستاني شمال كاشمر يا ارتفا عات كوه سرخ : اين كوه ها از غرب درونه شروع و دشت كاشمر را از دشت سبزوار و نيشابور جدا مي سازند .ادامه اين ارتفاعات از شمال تربت حيدريه مي گذرد. در داخل منطقه كوهستاني فوق دشت ريوش قرار دارد اين دشت مرتفع بوده و متوسط ارتفاع آن از سطح دريا 1700 متر است .دشت ريوش در شمال دشت كاشمر واقع شده واز آن جدا مي با شد .
»» 2- دشت كاشمر كه مهم ترين واحد ژئومورفولوژيكي اين شهرستان است دشت كاشمر
ـ بردسكن مي باشد اين دشت از سمت شرق با عارضه ي خا صي محدود نمي گردد و به دشت تربت حيدريه متصل مي گردد از سمت جنوب به كوه هاي فغان واز سمت غرب به منطقه كويري محدود مي‌گردد . حوضچه ي دشت كاشمر را به طور دقيق تر مي توان از شمال به ارتفاعات
كوه سياه ، كوه سرخ وكوه سفيد از شرق به بلندي هاي سر سفيد دال ودشت ازغند واز جنوب به كوه هاي فغان ، بوغو واز غرب به كوير درونه محدود كرد
»»3- منطقه ي كو هستاني جنوب شهرستان كه شامل كوه ها ي فغان ، بوغو، دلكن است.
از نظر وسعت و ارتفاع در مقايسه با منطقه كوهستا ني شمال شهرستان اهميت چنداني ندارد. بلندترين ارتفاع منطقه در كوه فغان حدود 1702 متر است از ويژگيهاي خاص كوه هاي جنوب شهرستان كه در مجاورت دشت كوير قرار دارد مي توان به فسيل ها ي فراوان ومتنوع آن
اشاره كرد.
به طور كلي از لحاظ توپو گرافي ،شهرستان كاشمر داراي ناهمواري متفاوتي است. بلندترين قله در كوه سرخ «باغ دشت» به ارتفاع 2484متر است كه دامنه هاي جنوبي آن در 6 كيلو متري شمال كاشمر قرار دارد. منحني ميزان 1000 متر جنوب منطقه را مي پوشا ند و به طرف شمال شرقي منحني ميزان 2500متر مشخص مي شود. شيب شهرستان بيشتر بين 3-1 درصد مي باشد كه در قسمت هايي از بخش با لا ولايت و قسمتي از بخش شش‌تراز مشاهده مي‌شود. كم ترين شيب (1-0درصد ) در بخش هاي جنو بي شهرستان مشاهده مي‌گردد كه مناطق بسيار هموار و مناسبي را براي كشاورزي فراهم آورده است. در بخش هاي جنوب غربي در مجاورت كوير بيش ترين شيب بين 3تا 15 درصد است و در اطراف جاده كا شمر –بردسكن ودر مركز بخش بالا ولايت نيز اين شيب مشاهده مي گردد.
 

4- آب و هواي شهرستان كاشمر
به طور كلي اقليم حاكم بريك منطقه با سنجش عناصر آب و هوايي آن منطقه تعيين مي شود و سنجش آب و هوا ، احتياج به جمع آ وري دانسته هاي آب وهوايي در مدت زمان طولاني و پردازش و جمع بندي آن ها دارد . به‌ هرحا ل »اقليم شناسي« با استفاده از نتايج اين ارقام و داده ها ،شرايط جغرافياييو زيست محيطي را مورد مطالعه قرار مي دهد. شرايط اقليمي يك منطقه بر ساير پارامتر ها ي طبيعي اثر گذاشته و به عنوان يك عامل اصلي و مؤثر ،در تكوين و تكامل ساير عناصر طبيعي نظير آب و خاك و پوشش گياهي به شمار مي رود و بين عوامل طبيعي نقش بارزي در زندگي انسان ايفا مي كند .
آب و هواي شهرستان كاشمر به مناسبت مجاورت با ارتفاعات و كوير بسيار متغير است . وجود كوهستان هاي مرتفع در شمال اين شهرستان باعث شده تا مناطق شمالي داراي آب و هواي نسبتا سرد باشد ولي مناطق جنوبي شهرستان بدليل مجاورت با كوير دارايآب و هواي گرم و خشك مي باشد .

»» 1-4 توده هاي هوا
در مجموع اقليم شهرستان كاشمر را مي توان تحت تاثير چند سيستم هوايي دانست كه
عبارتند از :
الف- توده هواي حاره اي بري : به علت استقرار پرفشار جنب حاره روي آسمان ايران ،هوا داراي شرايط گرم وخشك و با ثبات مي‌شود و خشكي فيزيكي در فصل تابستان در سطح زمين ايجاد مي گردد ، در نتيجه ما نع ورود هواي مرطوب به مناطق مختلف ايران مي شود . اين توده هواشهرستان كاشمر را دربيشتر روزهاي فصل بهار وتابستان تحت تاثيرخودقرارمي دهد .
ب- توده هواي قطبي بري : اين توده هوا روي خشكي وسيع سيبري ايجاد شده و با تشكيل فرابار سيبري از طريق گذر گاه هاي شمال ،وارد ايران شده و هواي سرد و خشك
و پايدار را به وجود مي آورد . هواي شهرستان كاشمر در بيشتر روزها ي سرد سال تحت تاثير اين توده هوا قرار مي گيرد .
ج-توده هواي قطبي بحري : در جريان ورود توده هواي » قطبي بري «به درياي مديترانه اين توده هوا به » قطبي بحري «تبديل مي شود و از غرب وارد كشور شده تا شرق امتداد
مي يابد و شرايط ناپايدار و بارش را براي منطقه فراهم مي كند.
د- جريان هاي مديترانه اي : مناطق شمالي و قسمتي از شمال شرق خراسان ،چند ماه ازسال را تحت تاثير اين توده هوا قرار مي گيرد . اين توده هوا در اطراف درياي مديترانه
و درياي سياه شكل مي گيرد و به دليل جذب رطوبت از اين دو منبع در بارش شهر كاشمر
و اطراف آن نقش عمده اي ايفا مي كند .
متغيرهاي اقليمي در جدول زير انعكاس يافته است .